ISLEX orðabókin
Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum

ISLEX-verkefnið

ISLEX er margmála orðabókarverk á vefnum með íslensku sem viðfangsmál og dönsku, sænsku, norskt bókmál, nýnorsku og færeysku sem markmál. ISLEX er samstarfsverkefni sex fræðastofnana, á Íslandi, í Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Færeyjum og Finnlandi. Þær eru:

  • Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum (SÁM), Reykjavík
  • Det Danske Sprog- og Litteraturselskab, Kaupmannahöfn
  • Institutt for lingvistiske, litterære og estetiske studier við Háskólann í Bergen
  • Institutionen för svenska språket við Háskólann í Gautaborg
  • Fróðskaparsetur Føroya í Þórshöfn

Einnig er nú unnið að finnskum hluta orðabókarinnar á vegum Helsinkiháskóla, og verður íslensk-finnsk orðabók opnuð síðar.

Íslenska ritstjórnin ber ábyrgð á viðfangsmálinu og mótun og þróun gagnagrunnsins fyrir ISLEX. Vinna við markmálin er í umsjón og á ábyrgð ritstjórna í hverju landi fyrir sig.

ISLEX-verkefnið hófst árið 2005 og var opnað á vefnum í nóvember 2011. Við ritstjórnina er notaður veftengdur gagnagrunnur sem er sérstaklega hannaður fyrir verkefnið. Í ISLEX eru kostir rafrænnar miðlunar látnir njóta sín og er orðabókin studd myndefni, og framburður allra íslensku uppflettiorðanna er lesinn upp sem hljóð. Sýnd eru full beygingardæmi allra beygjanlegra uppflettiorða með tenglum í Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls, en það verkefni er einnig unnið hjá SÁM.

ISLEX-orðabókin er fyrsta rafræna orðabókin sem tengir saman mörg norræn mál. Hún hefur að geyma um 50.000 flettur og þýðingar á þeim. Orðabókin lýsir íslensku nútímamáli þar sem áhersla er lögð á að sýna fjölbreytileg orðasambönd, fasta orðanotkun og dæmi með þýðingum á markmálin.

Á vefsíðu orðabókarinnar er boðið upp á nokkra mismunandi leitarmöguleika og þar er hægt að velja markmálið sem þýðingarnar birtast á. ISLEX hentar vel til að fá innsýn í samhengi íslensku við önnur Norðurlandamál. ISLEX er ætlað að þjóna þörfum ólíkra notendahópa. Sem íslensk-skandinavísk orðabók miðast hún annars vegar við þarfir sænskra, norskra og danskra notenda, m.a. vegna þýðinga úr íslensku og náms og kennslu í íslensku á Norðurlöndunum. Hins vegar nýtist hún íslenskum notendum sem vilja finna viðeigandi orðalag á tilteknu markmáli. ISLEX felur í sér mikilvægt framlag til þess að styrkja menningartengsl og efla málskilning á milli norðurlandaþjóðanna.


Aðilar að samstarfinu

Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum
Det Danske Sprog- og Litteraturselskab
Institutt for lingvistiske, litterære og estetiske studier við Háskólann í Bergen
Institutionen för svenska språket við Háskólann í Gautaborg
Fróðskaparsetur Føroya
Háskólinn í Helsinki

Efst á síðu

Starfsmenn ISLEX

Ísland
  • Þórdís Úlfarsdóttir, aðalritstjóri
  • Halldóra Jónsdóttir, verkefnisstjóri og ritstjóri
  • Jón Hilmar Jónsson, ritstjóri
  • Gunnlaugur Ingólfsson, ritstjóri (til 2010)
  • Ágústa Þorbergsdóttir, ritstjóri (til 2010)
  • Aðalsteinn Eyþórsson, ritstjóri (til 2007)
Auk þess komu að ritstjórn orðabókarinnar:
  • Guðrún Kvaran
  • Ásta Svavarsdóttir
Danmörk
  • Aldís Sigurðardóttir, ritstjóri
  • Liisa Theilgaard, ritstjóri (2008 - 2010)
  • Lars Trap-Jensen, verkefnisstjóri
  • Kjeld Kristensen, verkefnisstjóri
Noregur
  • Margunn Rauset, ritstjóri
  • Helge Sandøy, verkefnisstjóri
  • Þorsteinn G. Indriðason, verkefnisstjóri
  • Kjersti Lea, ritstjóri (til 2010)
  • Ragnhild Svellingen, ritstjóri (til 2009)
  • Tone Myklebost, ritstjóri (frá 2011)
  • Silje Beite Løken, ritstjóri (frá 2011)
  • Astrid Kjetså, ritstjóri (frá 2011)
Svíþjóð
  • Anna H. Hannesdóttir, ritstjóri og verkefnisstjóri
  • Håkan Jansson, ritstjóri
  • Ylva Hellerud, ritstjóri
Færeyjar
  • Þóra Þóroddsdóttir, ritstjóri
  • Árni Dahl, ritstjóri
  • Bjarni Steintún, ritstjóri
  • Carl Jóhan Jensen, ritstjóri (til 2012)
  • Jógvan í Lon Jacobsen, verkefnisstjóri
  • Zakaris Hansen, verkefnisstjóri
Finnland
  • Helga Hilmisdóttir, ritstjóri og verkefnisstjóri
  • Marjakaisa Matthíasson, ritstjóri
  • Emilia Reitamo, ritstjóri
  • Hanna Ampula, ritstjóri
  • Áslaug Hersteinsdóttir-Hölttä, ritstjóri

Bjarni og Zakaris
ISLEX-fundur í Helsinki í október 2014. Bjarni og Zakaris frá Færeyjum.

hópmynd
Starfsmenn og samráðsnefnd ISLEX í nóvember 2011.

Efst á síðu

Tölur um ISLEX

Tölur um ISLEX 2. apríl 2014
Íslenskt efniFjöldi
Uppflettiorð48,700
--- Nafnorð33,300
--- Lýsingarorð8,400
--- Sagnorð4,200
--- Atviksorð1,800
Orðasambönd/orðastæður9,800
Notkunardæmi31,500
Myndir3,200


Efst á síðu

Styrktaraðilar ISLEX-verkefnisins

Nordplus SprogNordplus Sprog
Nordisk KulturfondNordisk Kulturfond
Nordisk SprogkoordinationNordisk Sprogkoordination
Baugur GroupBaugur Group
Fondet for Dansk-Norsk Samarbejde
Letterstedska FöreningenLetterstedska Föreningen
Fondet for Dansk-Islandsk Samarbejde

Dansk-Islandsk fond
Landsbanki ÍslandsLandsbankinn
LandsvirkjunLandsvirkjun
Efst á síðu


fundur 2009
Ritstjórnarfundur í Kaupmannahöfn í mars 2009.

Greinar og skýrslur um ISLEX-verkefnið

ISLEX_2014
Grein um ISLEX-orðabókina í ráðstefnuriti LREC 2014 (á ensku)

ISLEX - norræn margmála orðabók
Nokkuð ítarleg grein um ISLEX-orðabókina í Orði og tungu 2013 (á íslensku)

ISLEX - En flersproget nordisk ordbog
Grein í ráðstefnuritinu Nordiska studier i lexikografi 2011 (á dönsku)

ISLEX-ordbogen
Yfirlitsgrein um ISLEX frá 2009 (á dönsku)

ISLEX á Euralex 2008
Grein um ISLEX í ráðstefnuriti EURALEX 2008 (á ensku)

Um upphaf ISLEX
Stutt greinargerð um upphaf ISLEX-verkefnisins (á íslensku)

Ávarp A. Ljunggrens
Skýrsla Anders Ljunggren, sendiherra Svíþjóðar, um tildrög íslensk-sænskrar orðabókar, frá nóvember 2011 (á sænsku)

Ávarp Svavars Gestssonar
Ávarp Svavars Gestssonar við opnun ISLEX í Gautaborg 2011 (á sænsku)

Efst á síðu

Reykjavík
Reykjavík árið 1970 (mynd: Úlfar Helgason)

Kaupmannahöfn
Frá Kaupmannahöfn (mynd: Þórdís Úlfarsdóttir)

Bergen
Frá Bergen (mynd: Halldóra Jónsdóttir)

Rúnasteinn
Jón Hilmar og Halldóra skoða rúnastein á Skáni í Svíþjóð (mynd: Þórdís Úlfarsdóttir)

Þórshöfn
Frá Þórshöfn (mynd: Sif Gunnarsdóttir)

Helsinki
Frá Helsinki (mynd: Þórdís Úlfarsdóttir)

Efst á síðu
© Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, Árnagarði við Suðurgötu, 101 Reykjavík